Zabytki w Ustce

Ratusz (dawna szkoła)

Wyszyńskiego 3, niezrealizowany projekt szkoły, autor Jenssen 1910Kolejna budowla w panoramie Ustki, znacząca zarówno dla fizycznego widoku przyszłego miasta, jak jego symbolicznego wizerunku, jako argument na rzecz owego awansu, powstała w pobliżu świątyni na miejscu starej szkoły, zbudowanej w 1787 roku, zapewne o konstrukcji szkieletowej, gdyż ta nie mogła unieść murowanego dachu, jak pisze ustecki kronikarz. Tenże podaje, iż w 1908 roku przyjęto de realizacji projekt nowego budynku, przygotowany przez [miejscowego] mistrza budowlanego Wilhelma Jenssena. Jednak w listopadzie 1910 nastąpiła zmiana decyzji i przyjęcie nowych planów budowy, opracowanych jakoby nieodpłatnie przez Friedricha Engelbrechta, radcę budowlanego z Bydgoszczy, stałego bywalca kąpieliska w Ustce. 15 lipca 1911 roku – relacjonuje autor kroniki – położono kamień węgielny pod budowę gmachu przy Schützenstrasse (ul. Strzeleckiej, późn. Engelbrechtstr., pol. Bohaterów Stalingradu, ob. Wyszyńskiego), a uroczyste otwarcie szkoły nastąpiło w sierpniu 1912. Tę funkcję obiekt pełnił także w polskich czasach (w 1971 nadano szkole imię jej Leonida Teligi), do początku XXI wieku. Obecnie jest siedzibą Urzędu Miejskiego, przeniesionego z dawnego lokum przy ul. Marynarki Polskiej nr 40.

Wyszyńskiego 3, d. szkoła, 1964Gmach został zbudowany na rzucie litery L, złożony z dwóch skrzydeł, spiętych pod kątem prostym kwadratową w planie wieżą, usytuowaną w południowo-zachodnim narożniku założenia. Wzdłuż ul. Słowiańskiej rozciąga się dwukondygnacjowe, dziesięcioosiowe skrzydło północne, którego południowa elewacja, na wschód od wieży, stanowi część fasady; pozostałą jej partię tworzy dłuższa, czteroosiowa elewacja parterowego skrzydła wschodniego. Od północy do skrzydła północnego dostawiono parterowy aneks; do skrzydła wschodniego od strony dziedzińca (od północy) przylega wąska, podłużna parterowa sala, przy której oś skrzydła północnego została poszerzona dla pomieszczenia wejścia i klatki schodowej. Czterokondygnacyjna wieża, nieco wysunięta przed lica elewacji, została nakryta czterospadowym dachem z drewnianą latarnią z takim, miniaturowym daszkiem. Skrzydła północne i wschodnie nakrywają odpowiednio dachy trój- i dwuspadowy, także z niskimi latarniami.

W zewnętrznym wystroju budynku, trudnego do stylistycznej klasyfikacji, główną dekorację stanowią kontrasty: ceglanego muru i jasnych tynkowanych płaszczyzn i detali oraz prostych linii okien i płycin z krzywolinijnymi motywami. Np. we frontowej elewacji skrzydła wschodniego szerokie okna umieszczone są na tle tynkowych płycin i zwieńczone odcinkiem szerokiego ceglanego łuku. Ich rytm w partii dachu powtarzają powieki z niewielkimi okienkami w miękko uniesionej połaci. Portal w przyziemiu wieży umieszczono w łukowej, rozglifionej niszy o tynkowanych ścianach, a uskokowe arkady, łuk i podziały nadświetla wykonano z cegły. Górne kondygnacje wieży artykułują pionowe tynkowane płyciny, skomponowane z wąskimi szczelinowymi oknami. Pod okapem dachu widnieje owalne pole z zegarem, wpisane w prostokątną ceramiczną oprawę, ujętą od dołu datą wykonana ozdobną majuskułą: A • D • 1911 •. Tynkowe pola o miękkim obrysie wpisane są w szczyt elewacji wschodniej niższego skrzydła, a poniżej jasny tynk stanowi tło, od którego odcina się ceglany łuk portalu oraz proste i krzywe linie wiążące go z oprawą jednego z okien. Powściągliwą, elegancką dekorację dopełnia drewniane podniebie okapów wszystkich dachów, malowane w geometryczne motywy prostokątów z rozetami, ćwierćkoli, wolut itp.

RatuszWe wnętrzu kontynuowana jest zasada wystroju zewnętrznego, tj. kontrasty materiałów, faktur i linii. Wejście główne w przyziemiu wieży prowadzi do westybulu z betonowymi schodami i murowaną, ceglano-betonową balustradą, a dalej do poprzecznego korytarza, otwartego od północy do hallu pośrodku głównego skrzydła, od wschodu do skrzydła wschodniego. W budynku szkolnym mieściła się tu sala gimnastyczna, sklepiona spłaszczoną drewnianą kolebką, wyposażona w drewnianą emporę; od północy do sali, obecnie miejsca obrad Rady Miasta, przylega przybudówka-szatnia. Najbardziej charakterystycznym elementem wnętrza jest obszerna klatka schodowa, z szerokimi arkadami wspartymi na filarach i odcinkach ścian z owalnymi ażurami. Arkadowe przejścia oddzielają też poszczególne segmenty budynku i przęsła hallu w dolnej kondygnacji. Dolne partie ścian, tak jak hallu, westybulu, sali wschodniej i in., odsłaniają fakturę nietynkowanej, licowanej cegły i przechodzą motywem kratownicy w strefę tynków.

Ze współczesnych, ruchomych elementów wystroju warto zwrócić uwagę na ekspozycje: rzeźb na obszernym podeście w górnej kondygnacji oraz malarstwa w hallach północnego skrzydła. Wśród eksponatów znajdują się m.in. dzieła znanych gdańskich malarzy: Kiejstuta Bereźnickiego i Włodzimierza Łajminga, w gabinecie Burmistrza obraz Edwarda Dwurnika z widokiem Ustki .

Tekst: Elżbieta Kal, „Ustka dawno, dawniej i dziś”, Wydawca: Lokalna Organizacja Turystyczna „Ustka i Ziemia Słupska”, Ustka, 2014

 

Comments are closed.